Prasad Rankhambe

Photo Credit: Indian Express, Migrants walking home from Ahmedabad मूलभूत गरजा पूर्ण करीत किमान सन्मानजनक जीवन जगता यावं हा प्रत्येक सजीवाचा हक्क. स्वतःव्यतिरिक्त इतर प्राण्यांचा तो हक्क मानव म्हणून आपण संधी मिळेल तिथे पायदळीच तुडवतो. परंतु मानवजातीत सुद्धा एका वर्गास, पदोपदी या किमान सन्मानजनक जीवनाचा दुर्दैवानं अभावचं सहन करावा लागतो. देशाच्या कानाकोपऱ्यातून काही श्रमिकांची पायी आपल्या स्वगृही परततानाची दृश्यं हे त्याचं ताजं उदाहरण. त्यांच्यावर ही वेळ येण्याची बरेचं जणं आपल्या सोयीची कारणं पुढे करतायत, परंतु या परिस्थितीकडे समग्र कारणांचा परिणाम म्हणून पाहणं गरजेचं आहे. पहिलं आणि सगळ्यात प्रमुख कारण म्हणजे सरकारांचं अपयश. मग ती राज्य सरकारे असोत किंवा केंद्र सरकार, प्राप्त परिस्थितीला दोन्ही सरकारे तितकीच जबाबदार. टाळेबंदी नंतर या वर्गामध्ये भीतीचं वातावरण आणि हातावर पोट असल्याने, कामबंदमुळे अस्वस्थता होती. त्यासाठी केंद्र सरकारने जून अखेरपर्यंतची मोफत धान्य पुरवठ्याची घोषणा केली आणि रूढ परंपरेने त्याच्या अंमलबजावणीची जबाबदारी राज्य सरकारांवर आली. अशातच केंद्र आणि राज्य...

एकच अनुभव जेव्हा मेंदूला वारंवार येऊ लागतो तेव्हा मेंदू त्या अनुभवाची आणि त्याला दिलेल्या प्रतिसादाची तीव्रता कमी करतो. वैज्ञानिक संज्ञेत याला ‘ हॅबिच्युएशन ’ (Habituation) म्हणजेच सवय होणे म्हणतात. वैयक्तिक , सामाजिक आणि सामाजिकतेच्याच चौकटीत येणाऱ्या प्रशासकीय सवयी हा बऱ्याच वेळा चर्चेचा विषय असतो , यापूर्वीही यावर केवळ चर्चाच खूप झाली आहे. कोणत्याही चर्चेसाठी औचित्य गरजेचं आणि हे औचित्य सद्यस्थितीने साधलंय. म्हणून पुनःश्च यावर विचार करून अधिक कृती करण्याची आवश्यकता आहे. ' सवाल अच्छे है! ' या मागील लेखात संभाव्य सामाजिक संथपणा किंवा सुस्तपणा यावर भाष्य झालंच आहे. येत्या काळात ही संभाव्य सवय आपण व्यक्ती आणि समाज म्हणून अंगीकृत न करता त्यापासून किती अंतर ठेवतो हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरेल. असो , ते येणाऱ्या काळात समजेलच. कोविड विषाणूच्या निमित्ताने एक गोष्ट चांगली झाली म्हणता येईल. शहरापासून गावापर्यंत सर्वांच्याच मनात आरोग्यविषयक समज वाढायला मदत झाली. या समजाची आणि आरोग्याबरोबरच स्वच्छतेचीही आता सर्वांना सवय व्हावी हीच अपेक्षा. मध्यम वर्ग आणि साधनसंपन्न उच्च वर्ग...